In Nederland worden elk voorjaar talloze akkers geel van de bestrijdingsmiddelen die boeren gebruiken om onkruid te bestrijden. Het meest gebruikte middel is glyfosaat, dat wereldwijd bekend is als het actieve bestanddeel in Roundup. Met behulp van satellietbeelden heeft Follow the Money (FTM) voor het eerst in kaart gebracht waar het middel wordt gespoten, en wat de risico’s zijn voor de omgeving.
Het bestrijdingsmiddel glyfosaat is omstreden, omdat het schadelijk zou zijn voor de biodiversiteit en mogelijk voor de gezondheid van mensen.
Maar hoe groot is de impact eigenlijk? En waar wordt glyfosaat precies gebruikt?
Gevaren van glyfosaat
Glyfosaat heeft een slechte reputatie vanwege de schadelijke effecten op de natuur. Wetenschappers hebben aangetoond dat het middel de biodiversiteit bedreigt. Bijen kunnen bijvoorbeeld hun weg niet goed meer vinden, terwijl aardwormen door glyfosaat ‘lui’ worden. Bovendien zorgt het voor verminderde fotosynthese bij planten zoals wilgen.
Wat minder bekend is, is de zorg over de mogelijke gevolgen voor de gezondheid van mensen. Glyfosaat wordt in verband gebracht met ziektes zoals kanker en Parkinson. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek heeft het middel als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ geclassificeerd, al is daar nog veel discussie over.
Satellietkaart van FTM
Om de situatie in kaart te brengen, gebruikte FTM satellietbeelden van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Deze beelden maken het mogelijk om de gele hotspots waar glyfosaat wordt gespoten te identificeren. Het onderzoek heeft aangetoond dat het middel in de buurt van natuurgebieden, grondwaterbeschermingsgebieden en basisscholen wordt gebruikt.
Dit roept vragen op over de mogelijke risico’s voor de gezondheid van kinderen en de kwaliteit van het grondwater.
FTM ontdekte dat men in 2020 glyfosaat gebruikte in 108 grondwaterbeschermingsgebieden, nabij 96 beschermde Natura 2000-gebieden en rond 176 basisscholen. Dit is zorgwekkend, omdat glyfosaat via de lucht verspreidt en zelfs terechtkomt op plekken waar men het niet direct toepast.
Effecten op de gezondheid
De gezondheidsrisico’s van glyfosaat blijven onderwerp van discussie. In Frankrijk wordt de ziekte van Parkinson erkend als beroepsziekte voor boeren die veel met het middel werken. In Nederland is er minder duidelijkheid, maar de zorgen over de schadelijke effecten blijven bestaan.
Kinderen zijn bijzonder kwetsbaar voor pesticiden, zoals blijkt uit onderzoeken van Unicef. In Nederland blijkt dat veel basisscholen zich in de buurt van akkers bevinden die bespoten zijn met glyfosaat.
FTM ontdekte dat 176 basisscholen binnen een straal van 250 meter van glyfosaat-akkers liggen.
Impact op de natuur
Het effect van glyfosaat op de natuur is duidelijker: het middel schaadt de biodiversiteit. Bijen, vlinders en andere insecten vinden moeilijk hun weg naar huis in gebieden waar men glyfosaat gebruikt. Dit heeft een domino-effect op het ecosysteem, omdat de aanwezigheid van deze dieren essentieel is voor de bestuiving van planten.
Het gebruik van glyfosaat heeft dan ook brede ecologische gevolgen, die vaak niet meteen zichtbaar zijn, maar op de lange termijn wel degelijk impact hebben.
Regels en verbod
De discussie over het gebruik van glyfosaat is recentelijk opgevoerd, vooral in verband met de negatieve effecten op de natuur en de volksgezondheid. In 2019 adviseerde het RIVM al om het gebruik van pesticiden beter te monitoren, maar dit is nog steeds niet gebeurd.
Vervolgonderzoeken naar de gezondheidseffecten zijn in volle gang, en in veel provincies zijn inmiddels maatregelen genomen om het gebruik van glyfosaat te beperken. Zo verbieden acht provincies het spuiten van glyfosaat op gepachte grond. Ook de provincie Overijssel heeft maatregelen genomen, waarbij steeds meer gebieden een spuitverbod krijgen.
De Tweede Kamer bespreekt de mogelijkheid van een landelijk verbod op glyfosaat en verwacht een voorstel om het gebruik van het middel verder te beperken.
Alternatieven
Toch is niet iedereen voor een verbod op glyfosaat. Veel boeren zien het middel als een noodzakelijk kwaad: het is goedkoop en effectief, en er zijn voor veel toepassingen nog geen goede alternatieven.
Wageningen University & Research concludeerde in een recent onderzoek dat glyfosaat landbouweconomisch gezien beter presteert dan veel alternatieven. Dat wil zeggen, het gebruik van glyfosaat is vaak winstgevender en efficiënter, hoewel dat niet per se betekent dat het de beste keuze is voor de natuur.
Er bestaan echter wel alternatieven, vooral in de biologische landbouw, waar men geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Hoewel dit goed is voor de natuur, heeft biologische landbouw een lagere opbrengst per hectare. Dit maakt het moeilijk voor veel boeren om volledig over te schakelen op biologische methoden.
Controversieel
Glyfosaat blijft een controversieel onderwerp, en het debat over de risico’s en voordelen zal de komende tijd zeker voortduren. Het gebruik van het middel heeft schadelijke gevolgen voor de biodiversiteit en mogelijk ook voor de volksgezondheid, maar het is ook een onmisbaar hulpmiddel voor veel boeren.
De vraag is niet of glyfosaat een probleem is, maar hoe we ermee om moeten gaan. In de regio Gennep is het ook belangrijk om bewust te zijn van de risico’s die glyfosaat met zich meebrengt voor natuur, drinkwater en gezondheid. De komende debatten in de Tweede Kamer kunnen bepalen hoe de toekomst van glyfosaat eruit zal zien.
