Gennep heeft weer iets unieks te pakken. In Het Petershuis ligt sinds kort een spoorbiels uit de Tweede Wereldoorlog. Niet zomaar een stukje hout, maar het enige overgebleven exemplaar van de Hawkins Link.
Ontdekt door veteraan Jos Ballast, opgegraven tussen de rommel in een oude schuur aan de Oordseweg.
Spoorbiels
De biels ziet eruit als een gewone plank. Maar let op de details: vierkante spijkergaten, stempel van het Britse War Office, kurkdroog hout. Historici in Engeland sloegen aan op de vondst. Dit was een origineel onderdeel van de Hawkins Link, een tijdelijke militaire spoorlijn uit 1945. Volgens Britse instanties bestaat er geen tweede.
Jos Ballast, verzamelaar van oorlogsverhalen en buurman van de Looierheide, vond hem. Op een boerderij waar tijdens de oorlog de rails dwars door het erf liepen. De schuur stond nog vol vergeten hout. EĂ©n biels stak eruit. Ballast zag meteen dat het geen gewone biels was.
De spijkergaten waren vierkant in plaats van rond, het hout was zeldzaam droog en op de zijkant stonden de letters WO gebrand. War Office. Als iets dat schreeuwt om nader onderzoek, dan is het zoân merkteken.
En dus ging Jos verder speuren. Niet in boeken, maar in het echt. Hij stuurde foto’s naar het War Museum in Londen en kreeg bevestiging terug: deze biels was Brits, uit 1945, en militair. Ouder dan de meeste museumstukken en waarschijnlijk de enige nog bestaande van zijn soort.
Hawkins Link
De Hawkins Link was een spoedklus van de geallieerden. De bruggen bij Gennep en Mook lagen in puin, Nijmegen was overbelast. Dus werd er een tijdelijke spoorlijn uit de grond gestampt. Van Mook tot Hommersum, langs Plasmolen, Milsbeek en Ottersum. En dus dwars door Gennep.
Het spoor begon bij station Mook-Molenhoek. Daarna volgde het de Bovensteweg, boog af naar de Fabritiusstraat en liep aan de oostkant van de Rijksweg richting Plasmolen. Opmerkelijk: aan de andere kant van de weg lag het spoor van de MBS-tram.
Een dubbel spoor dus, dat een tijdje zij aan zij liep. Bij camping De Geuldert splitsten de routes zich weer. De Hawkins Link boog oostwaarts af, door de Langstraat, via het hart van Milsbeek, zuidwaarts naar de CNC-compostfabriek. Daar lag een wissel met kruissporen. Militair treinverkeer kon er passeren.
Bij Maria Roepaan maakte het spoor een scherpe bocht. Daar passeerde het de Kleefseweg en stak de Niers over via een houten brug met zeven overspanningen. Allemaal gebouwd in oorlogstijd, allemaal tijdelijk. Daarna liep het langs hoeve ’t Oord en over de Oordseweg richting Looierheide. Bij kilometerpaal 50.1 sloot het spoor aan op de lijn Boxtel-Goch.
Dat punt werd Hommersum Junction genoemd, al lag Hommersum zelf verderop.
Tijdelijk
Hawkins Link werd eind januari 1945 aangelegd. Precies vier weken later reed er een trein. Geen grindbed, maar zand. Snel gebouwd, tijdelijk bedoeld. De treinen mochten niet harder dan dertig kilometer per uur.
De eerste trein zou een brandstoftrein zijn geweest. Officiële documenten zijn er niet, maar lokale overlevering wijst daarop.
De opmars richting Duitsland verliep sneller dan verwacht. Binnen enkele weken lag het front tientallen kilometers verder. En dus verloor de Hawkins Link zijn functie. Alleen nog gebruikt voor verlofgangers en repatrianten. Geen wapens meer, geen benzine. Gewoon mensen, terug naar huis.
Op 11 juni 1945 droeg het Britse leger de spoorlijn over aan de NS. Die keek ernaar, gebruikte het nog even, en begon een jaar later met afbraak.
In de zomer van 1946 was alles verdwenen. Rails eruit, bruggen weg, overgangen dichtgegooid. Van de hele lijn bleef niets tastbaars over. Behalve die ene biels.
Museumstuk
Die ligt nu op de tweede verdieping van Het Petershuis. Netjes opgepoetst, maar niet gerestaureerd. Je ziet nog steeds het grijze stof, het versleten hout, de spijkergaten. Het museum voegde er een korte toelichting aan toe, maar het is het object zelf dat het verhaal vertelt.
Volgens Jos Ballast is dit de enige juiste plek. Niet thuis in de schuur, niet ergens anoniem in een depot, maar zichtbaar in het centrum van Gennep. De plek waar de geschiedenis bewaard wordt. En waar mensen kunnen zien dat het verleden soms gewoon van hout is.
Voor wie meer wil weten: Stichting Erfgoed Gennep heeft het hele verhaal online staan. Inclusief kaarten, fotoâs en bronnenmateriaal.
De vondst van de spoorbiels is meer dan nostalgie. Het is bewijs. Dat Gennep niet aan de zijlijn stond, maar dwars door de oorlog heen liep. En dat het verleden nog steeds letterlijk onder het stof vandaan komt.
